118 ta element, ularning belgisi va atom raqami
Kimyoviy elementlar davriy jadvali kimyo sohasida juda keng qoʻllanadi. Unda elementlar ularning kimyoviy xossalaridagi davriy tendensiyalarni (periodic trends) ko‘rsatadigan tartibda joylashtirilgan. Biroq, odatda davriy jadvalda elementlarning toʻliq nomi emas, faqat ularning belgisi koʻrsatiladi.
Elementlarning aksariyat belgisi ularning nomiga oʻxshash boʻlsa-da, baʼzi elementlar belgilarining ildizi lotin tiliga borib taqaladi. Masalan, kumush inglizcha silver boʻlsa ham, uning belgisi lotincha nomi “Argentum”dan olingan Ag bilan ifodalanadi. Yana bir misol – temir: uning belgisi Fe boʻlib, u lotincha “Ferrum” soʻzidan kelib chiqqan. Shuning uchun kimyoni endi oʻrganayotgan kishi uchun davriy jadvaldagi barcha elementlarning nomini yodlash biroz qiyin boʻlishi mumkin, chunki belgilar doimo elementlarning inglizcha nomiga mos kelavermaydi.
Quyida 118 ta element, ularning belgilari va atom raqamlari roʻyxati keltirilgan.
| Element nomi | Element belgisi | Atom raqami |
|---|---|---|
| Vodorod (Hydrogen) | H | 1 |
| Geliy (Helium) | He | 2 |
| Litiy (Lithium) | Li | 3 |
| Berilliy (Beryllium) | Be | 4 |
| Bor (Boron) | B | 5 |
| Uglerod (Carbon) | C | 6 |
| Azot (Nitrogen) | N | 7 |
| Kislorod (Oxygen) | O | 8 |
| Ftor (Fluorine) | F | 9 |
| Neon (Neon) | Ne | 10 |
| Natriy (Sodium) | Na | 11 |
| Magniy (Magnesium) | Mg | 12 |
| Alyuminiy (Aluminium) | Al | 13 |
| Kremniy (Silicon) | Si | 14 |
| Fosfor (Phosphorus) | P | 15 |
| Oltingugurt (Sulfur) | S | 16 |
| Xlor (Chlorine) | Cl | 17 |
| Argon (Argon) | Ar | 18 |
| Kaliy (Potassium) | K | 19 |
| Kalsiy (Calcium) | Ca | 20 |
| Skandiy (Scandium) | Sc | 21 |
| Titan (Titanium) | Ti | 22 |
| Vanadiy (Vanadium) | V | 23 |
| Xrom (Chromium) | Cr | 24 |
| Marganes (Manganese) | Mn | 25 |
| Temir (Iron) | Fe | 26 |
| Kobalt (Cobalt) | Co | 27 |
| Nikel (Nickel) | Ni | 28 |
| Mis (Copper) | Cu | 29 |
| Rux (Zinc) | Zn | 30 |
| Galliy (Gallium) | Ga | 31 |
| Germaniy (Germanium) | Ge | 32 |
| Mishyak (Arsenic) | As | 33 |
| Selen (Selenium) | Se | 34 |
| Brom (Bromine) | Br | 35 |
| Kripton (Krypton) | Kr | 36 |
| Rubidiy (Rubidium) | Rb | 37 |
| Stronsiy (Strontium) | Sr | 38 |
| Itriy (Yttrium) | Y | 39 |
| Sirkoniy (Zirconium) | Zr | 40 |
| Niobiy (Niobium) | Nb | 41 |
| Molibden (Molybdenum) | Mo | 42 |
| Texnetsiy (Technetium) | Tc | 43 |
| Ruteniy (Ruthenium) | Ru | 44 |
| Rodiy (Rhodium) | Rh | 45 |
| Palladiy (Palladium) | Pd | 46 |
| Kumush (Silver) | Ag | 47 |
| Kadmiy (Cadmium) | Cd | 48 |
| Indiy (Indium) | In | 49 |
| Qalay (Tin) | Sn | 50 |
| Surma (Antimony) | Sb | 51 |
| Tellur (Tellurium) | Te | 52 |
| Yod (Iodine) | I | 53 |
| Ksenon (Xenon) | Xe | 54 |
| Seziy (Cesium) | Cs | 55 |
| Bariy (Barium) | Ba | 56 |
| Lantan (Lanthanum) | La | 57 |
| Tseriy (Cerium) | Ce | 58 |
| Praseodimiy (Praseodymium) | Pr | 59 |
| Neodimiy (Neodymium) | Nd | 60 |
| Prometiy (Promethium) | Pm | 61 |
| Samariy (Samarium) | Sm | 62 |
| Yevropiy (Europium) | Eu | 63 |
| Gadoliniy (Gadolinium) | Gd | 64 |
| Terbiy (Terbium) | Tb | 65 |
| Disproziy (Dysprosium) | Dy | 66 |
| Xolmiy (Holmium) | Ho | 67 |
| Erbiy (Erbium) | Er | 68 |
| Tulliy (Thulium) | Tm | 69 |
| Itterbiy (Ytterbium) | Yb | 70 |
| Lyutetsiy (Lutetium) | Lu | 71 |
| Gafniy (Hafnium) | Hf | 72 |
| Tantaliy (Tantalum) | Ta | 73 |
| Volfram (Tungsten) | W | 74 |
| Reniy (Rhenium) | Re | 75 |
| Osmiy (Osmium) | Os | 76 |
| Iridiy (Iridium) | Ir | 77 |
| Platina (Platinum) | Pt | 78 |
| Oltin (Gold) | Au | 79 |
| Simob (Mercury) | Hg | 80 |
| Talliy (Thallium) | Tl | 81 |
| Qo‘rg‘oshin (Lead) | Pb | 82 |
| Vismut (Bismuth) | Bi | 83 |
| Poloniy (Polonium) | Po | 84 |
| Astat (Astatine) | At | 85 |
| Radon (Radon) | Rn | 86 |
| Frantsiy (Francium) | Fr | 87 |
| Radiy (Radium) | Ra | 88 |
| Aktiniy (Actinium) | Ac | 89 |
| Toriy (Thorium) | Th | 90 |
| Protaktiniy (Protactinium) | Pa | 91 |
| Uran (Uranium) | U | 92 |
| Neptuniy (Neptunium) | Np | 93 |
| Plutoniy (Plutonium) | Pu | 94 |
| Ameritsiy (Americium) | Am | 95 |
| Kyuriy (Curium) | Cm | 96 |
| Berkeliy (Berkelium) | Bk | 97 |
| Kaliforniy (Californium) | Cf | 98 |
| Eynshteyniy (Einsteinium) | Es | 99 |
| Fermiy (Fermium) | Fm | 100 |
| Mendeleviy (Mendelevium) | Md | 101 |
| Nobeliy (Nobelium) | No | 102 |
| Lourensiy (Lawrencium) | Lr | 103 |
| Ruterfordiy (Rutherfordium) | Rf | 104 |
| Dubniy (Dubnium) | Db | 105 |
| Siborgiy (Seaborgium) | Sg | 106 |
| Bohriy (Bohrium) | Bh | 107 |
| Xassiy (Hassium) | Hs | 108 |
| Meytneriy (Meitnerium) | Mt | 109 |
| Darmstadtiy (Darmstadtium) | Ds | 110 |
| Rentgeniy (Roentgenium) | Rg | 111 |
| Kopernitsiy (Copernicium) | Cn | 112 |
| Nihoniy (Nihonium) | Nh | 113 |
| Fleroviy (Flerovium) | Fl | 114 |
| Moskoviy (Moscovium) | Mc | 115 |
| Livermoriy (Livermorium) | Lv | 116 |
| Tennessin (Tennessine) | Ts | 117 |
| Oganesson (Oganesson) | Og | 118 |
118 ta element, ularning belgisi va atom raqamlari roʻyxati kimyoni endi oʻrganayotganlar uchun juda foydali boʻladi. Elementlarning davriy jadvalda qanday tasniflanishini yanada chuqurroq oʻrganish uchun BYJU’S sahifasiga tashrif buyuring.
Tez-tez soʻraladigan savollar – FAQ
Q1. Atom raqami (atomic number) nima?
Atom raqami — neytral atomdagi jami elektronlar soniga yoki atom yadrosidagi jami protonlar soniga teng boʻlgan kattalikdir.
Q2. Element (element) nima?
Element — oddiy kimyoviy jarayonlar bilan yanada sodda moddalarga ajratib boʻlmaydigan modda. U moddaning fundamental (asosiy) birligidir.
Q3. Zamonaviy davriy jadvalda nechta element bor?
Zamonaviy davriy jadvalda jami 118 ta element mavjud.
Q4. Kimyoviy belgi (chemical symbol) nima?
Kimyoviy belgi — kimyoviy elementni ifodalovchi bir yoki ikki harfli qisqa yozuv (notatsiya).
Masalan: xlor elementining belgisi Cl.
Q5. Kimyoviy belgilarni yozish qoidalari qanday?
Elementning kimyoviy belgisini yozishda birinchi harf har doim katta harf bilan, ikkinchi harf esa kichik harf bilan yoziladi.
Q6. Kimyoviy belgilar nimasi bilan muhim?
Kimyoviy belgilar kimyoviy yozuvlarni soddalashtiradi va tezlashtiradi. Ular butun dunyoda bir xil qoʻllanadi, yaʼni umumjahon (universal) hisoblanadi.
Q7. Natriy metallining kimyoviy belgisi nima?
Natriy metallining kimyoviy belgisi Na.
Q8. Eng kichik va eng katta atom qaysi?
Geliy (Helium) — radiusi 31 pm boʻlgan eng kichik atom; seziy (Cesium) esa radiusi 298 pm boʻlgan eng katta atom hisoblanadi.
Q9. Atomlar neytronsiz mavjud boʻla oladimi?
Ha. Vodorod atomining protiy (protium) deb ataladigan izotopi mavjud bo‘lib, unda neytron boʻlmaydi.
Q10. Oltin metallining kimyoviy belgisi nima?
Oltin metallining kimyoviy belgisi Au.