Alyuminiy gidroksid nima

Al(OH)3 — kimyoviy nomi alyuminiy gidroksid bo‘lgan amfoter xususiyatli birikma.

Alyuminiy gidroksid alyuminiy kislotasi (aluminic acid), alyuminiy gidroksid (aluminic hydroxide) yoki alyuminiy(III) gidroksid deb ham ataladi. Tabiatda u gibbsit minerali hamda uning polimorf shakllari — doyleit, nordstrandit va bayerit ko‘rinishida uchraydi.
Alyuminiy gidroksid oq rangli amorf kukundir. U suvda erimaydi, biroq ishqoriy va kislotali eritmalarda

Alyuminiy gidroksidning tuzilishi — Al(OH)3

Alyuminiy gidroksidning tuzilishi — Al(OH)3

Alyuminiy gidroksidning xossalari — Al(OH)3

Alyuminiy gidroksid vodorod bog‘lari mavjud bo‘lgan metall gidroksidlariga xos tuzilishga ega. Uning strukturasi gidroksil guruhlarining ikki qavatidan tashkil topgan bo‘lib, alyuminiy ionlari ushbu ikki qatlam orasida hosil bo‘lgan oktaedrik bo‘shliqlarning uchdan ikki qismini egallaydi.

Gibbsit amfoter xususiyatga ega bo‘lib, Brønsted–Lowry asosi sifatida vodorod ionlarini qabul qiladi, kislotani neytrallaydi va tuz hosil qiladi. Reaksiya quyidagicha:

3HCl + Al(OH)3 → AlCl3 + 3H2O

Ishqoriy muhitda esa u Lyuis kislotasi sifatida namoyon bo‘ladi. Bunda gidroksid ionidan elektron juftini qabul qiladi. Reaksiya quyidagicha:

Al(OH)3 + OH− → Al(OH)4−

Alyuminiy gidroksidni ishlab chiqarish

Sanoatda ishlatiladigan alyuminiy gidroksid Bayer jarayoni orqali ishlab chiqariladi. Bu jarayonda boksit 270 °C gacha bo‘lgan haroratda natriy gidroksid eritmasida eritiladi. Chiqindilar ajratib olinadi va natriy alyuminat eritmasidan cho‘kma hosil qilinadi. Natijada alyuminiy gidroksid cho‘kmasi olinadi. Alyuminiy gidroksiddan kalsinatsiya (calcination) jarayoni yordamida alyumina, ya’ni alyuminiy oksid olish mumkin.

Bayer jarayoni

1-bosqich: Al2O3·2H2O + 2NaOH → 2NaAlO2 + 3H2O

2-bosqich: NaAlO2 + 2H2O → Al(OH)3 + NaOH

3-bosqich: 2Al(OH)3 → Al2O3 + 3H2O

Al(OH)3 — alyuminiy gidroksidning qo‘llanilishi

• Alyuminiy gidroksid plastmassalarda alangani sekinlashtiruvchi modda sifatida ishlatiladi.

• Antatsid vosita sifatida qo‘llaniladi.

• Alyuminiy gidroksid geli tayyorlashda ishlatiladi.

• Faollashtirilgan alyumina ishlab chiqarishda qo‘llaniladi.

• Kosmetik mahsulotlarda to‘ldiruvchi modda sifatida ishlatiladi.

• Kimyoviy oraliq mahsulot sifatida qo‘llaniladi.

• Plastmassalar uchun yumshoq abraziv sifatida ishlatiladi.

• Shishaning keskin harorat o‘zgarishlariga chidamliligini oshiruvchi qo‘shimcha sifatida ishlatiladi.

• Matolarni suv o‘tkazmaydigan qilishda qo‘llaniladi.

• Shisha ishlab chiqarishda ishlatiladi.

Sog‘liq uchun xavflari

Alyuminiy(III) gidroksidga uzoq vaqt davomida ta’sirlanish ko‘zlar, nafas olish tizimi va terining tirnashiga olib kelishi mumkin. Suv bilan kontaktda bo‘lganda kuchli portlashga sabab bo‘lishi mumkin.

Ko‘p so‘raladigan savollar — FAQ

1-savol

Alyuminiy gidroksid nima uchun ishlatiladi?

Alyuminiy tabiatda uchraydigan metalldir. Alyuminiy gidroksid antatsid vosita sifatida qo‘llaniladi. U jig‘ildon qaynashi, oshqozon og‘rig‘i, oshqozondagi noqulaylik hamda kislotalilik bilan bog‘liq hazm buzilishlarini davolashda ishlatiladi. Bundan tashqari, ayrim buyrak kasalliklari bo‘lgan odamlarda qondagi fosfat miqdorini kamaytirish uchun ham alyuminiy gidroksiddan foydalaniladi.

2-savol

Alyuminiy gidroksid kosmetika vositalarida xavfsizmi?

Alyuminiy gidroksid sintetik tarkibiy qism bo‘lib, kosmetikada xiralashtiruvchi modda (opacifier) sifatida ishlatiladi. Uning asosiy qo‘llanilish sohalariga pigmentlovchi vositalar va absorbentlar kiradi. Alyuminiy gidroksidning teriga nisbatan ma’lum toksik ta’siri aniqlanmagan.

3-savol

Alyuminiy gidroksidning boshqa nomi qanday?

Alyuminiy gidroksid retseptsiz sotiladigan antatsid preparat bo‘lib, peptik yaralar va giperfosfatemiya holatlarini davolashda qo‘llaniladi.

4-savol

Alyuminiy gidroksid kuchsiz asosmi?

Alyuminiy gidroksid Al(OH)3 molekulyar formulasiga ega kimyoviy birikmadir. Masalan, alyuminiy gidroksid tarkibidagi gidroksid (OH) kuchli kislota — xlorid kislota (HCl) bilan reaksiyaga kirishganda kuchsiz asos sifatida namoyon bo‘lishi mumkin. Kuchsiz asos — eritmada faqat qisman dissotsiyalanadigan, ya’ni ionlarga qisman ajraladigan asosdir.

5-savol

Alyuminiy gidroksid xavflimi?

Alyuminiy gidroksidning nojo‘ya ta’sirlariga kuchli oshqozon og‘rig‘i yoki qabziyat, ishtahaning pasayishi, siyish paytidagi noqulaylik, mushaklar kuchsizligi, charchoq va kuchli uyquchanlik kiradi.