Ion almashinish reaksiyasilar

Elektrolitlar eritmalarida sodir bo'ladigan reaksiyalarda faqat ionlargina qatnashgan holatda hosil bo'lgan modda gaz, cho'kma yoki yomon dissotsi­lanadigan moddalar turkumiga taalluqli bo'lgandagina boshlang'ich ionlar kamayadi, ya’ni reaksiya sodir bo'ladi. Bunday reaksiyalarni 5 gruppachaga bo'lish mumkin.

Neytrallanish reaksiyasi

Neytrallanish reaksiyalari kislota va asoslar orasida sodir bo'ladi:

KOH+HCl = KCl+H₂O

Boshlang‘ich KOH eritmasiga qo‘shilgan fenolftalein indikatori to‘q qizil-binafsha tusdan xlorid kislota yetarli miqdorda qo‘shilganda rang yo‘qoladi. Bu reaksiya ionli ko‘rinishda:

K⁺ + OH^-+H⁺ + Cl^- = K⁺ + Cl^-+H₂O

Ikkala tomondagi K⁺ va Cl^- ionlari reaksiyada o‘z holatini o ‘zgartirmadi, ya’ni reaksiyada qatnashmadi. Shu sababli bu reaksiyada faqat quyidagi ionlar qatnashadi:

OH^- + H⁺ = H₂O

Demak, neytrallanish reaksiyasining mohiyati-vodorod va gidroksid ionlari birikib, suv hosil bo'lishidan iborat.

Cho‘kma hosil bo'Iadigan reaksiyalar

Cho‘kma hosil botIadigan reaksiyalar oxirigacha boradigan reaksiyalardir:

AgNO₃ + NaCl → AgCl↓ + NaNO₃

qisqartirilgan ion reaksiyasi

Ag⁺ + Cl^- → AgCl↓

Shu ionli ko‘rinishdagi reaksiya tarkibida kumush ioni va xlor ioni bo'lgan boshqa birikmalar uchun ham shu holda boiadi; yuqoridagi natriy va nitrat ionlari reaksiyada qatnashmaydi, shu oq rangli cho‘kma hosil bo'lishi uchun faqar kumush va xlor ionlarini tutgan ionli birikmalargina bo'lishi yetarli.

Gaz modda hosil bo'ladigan reaksiyalar

Gaz modda hosil bo'ladigan reaksiyalar doimo oxirigacha boradigan toifaga kiradi. Masalan, ammoniy sulfat bilan kuchli ishqor eritmalari aralashganda gaz holdagi mahsulot hosil bo'ladi:

(NH₄)₂SO₄ + 2NaOH → Na₂SO₄ + 2NH₃ ↑ + 2H₂O

qisqartirilgan ion tenglamasi:

NH₄^- + OH- → NH₃ ↑ +  H₂O

Bu tenglama ammoniy tuzining anioni (sulfat ion) va gidroksidning kationi qanday bo'lmasin, reaksiyada faqat ammoniy ioni va gidroksid gruppasi qatnashadi.

Koordinatsion birikmalar hosil bo'ladigan reaksiyalar

Koordinatsion birikmalar hosil bo'ladigan reaksiyalar. Shunday turdagi reaksiyalarda ionlar orasida ta’sirlashuv natijasida ham oxirigacha boradigan reaksiyalar amalga oshishi mumkin. Bunday vaziyatda hosil bo'ladigan koordinatsion birikma juda katta turg‘unlikka ega bo'lishi kutiladi.

Masalan, simob(II) nitrat bilan kaliy yodid tegishli miqdorda reaksiyaga kirishganda:

Hg(NO₃)₂ + 2KI → HgI₂ ↓+ 2KNO₃

Shu cho‘kma ortiqcha miqdorda yod ionlari tutgan modda qo‘shilganda eritmaga o‘tadi:

HgI₂+2NaI → Na₂[HgI₄]

Qaytar reaksiylar

Qaytar reaksiylar ko‘p holda ionli birikmalar orasida sodir bo'ladi.
Masalan, kaliy xlorid bilan natriy sulfat eritmalari aralashtirilganda reaksiya sodir bo'lishini anglatadigan biror tashqi o‘zgarishlar sodir bo'lmaydigan vaziyat yuz beradi:

Na₂SO₄ + 2KCl ⇆ K₂SO₄ + 2NaCl

To‘la ionli tenglamada barcha boshlang‘ich moddalar ionlari mahsulot moddalar ionlari bilan bir xil bo'ladi:

2Na⁺ + SO₄^-2 + 2K⁺ + 2Cl^- ⇆ 2K⁺ + SO₄^-2 + 2Na⁺ + 2Cl^-

Bunday reaksiyalarda suvda yomon eriydigan, gaz holdagi yoki yomon dissotsilanadigan mahsulot hosil bo'lmaganligi tufayli reaksiya oxirigacha sodir bo'lmaydi, ya’ni jarayon qaytar xususiyatga ega bo'ladi. Shunday eritma bug'latilgandan keyin qattiq holda molekular tenglamaning ikkala tomonidagi to‘rtta tuz mavjud bo'ladi