Organik reaksiyalar turlari
Organik reaktsiyalar - bu organik birikmalar (tarkibida uglerod bo'lgan kimyoviy birikmalar) tomonidan sodir bo'ladigan kimyoviy reaktsiyalar. Quyida organik reaksiyalarning bir nechta muhim turlari tasvirlangan.
Organik reaksiyalarning asosan besh turi mavjud:
- O'rin olish reaktsiyasi
- Parchalanish reaktsiyasi
- Qo'shish reaktsiyasi
- Radikal reaktsiyalar
- Oksidlanish-qaytarilish reaksiyalari.
O'rin olish yoki almashtirish reaksiyalari
O'rin olish reaksiyasida bir atom yoki atomlar guruhi boshqa atom yoki atomlar guruhi bilan almashtirilib, yangi modda hosil bo'ladi.
Masalan, metanning xlorometanga aylanishi almashtirish reaksiyasidir, chunki vodorod atomlari xlor atomlari bilan almashtiriladi.
CH4 + Cl2 → CH3Cl + HCl
Parchalanish yoki eliminatsiya reaktsiyalari
Atomlar yoki atomlar guruhi ajralishi yoki olib tashlashni o'z ichiga olgan ba'zi reaktsiyalar mavjud. Ajralishdan keyin yangi bog'lar hosil bo'ladi va mahsulot sifatida kichik molekulalar ajralib chiqadi.
Eliminatsiya reaksiyasiga misollardan biri etilxloridning etilenga aylanishidir.
CH3CH2Cl → CH2=CH2 + HCl
Yuqoridagi reaksiyada ajralib chiqqan HCl molekulasi, chap tomonda joylashgan uglerod atomidagi H+ va oʻng tomonda joylashgan uglerod atomidagi Cl– dan hosil boʻlgan.
Qo'shilish reaktsiyalari
Ikki yoki undan ortiq reagentlar atomlarni yo'qotmasdan mahsulot hosil qilish uchun birlashganda qo'shilish reaktsiyasi sodir bo'ladi. Qo'shilish reaktsiyasi qo'sh (alken) va uch (alkin) bog'lar kabi to'yinmagan C=C bog'lariga ega bo'lgan birikmalarda keng tarqalgan. Kuchsizroq π bog'lanish ikkita yangi kuchliroq s bog'lanishga aylanadi.
HCl + CH 2 =CH 2 → CH 3 CH 2 Cl
Radikal reaktsiyalar
Ko'pgina organik reaktsiyalar radikallarni o'z ichiga oladi. To'yingan uglevodorodga galogen qo'shilishi erkin radikal mexanizm asosida boradi. Radikal reaktsiyaning uch bosqichi bor, ya'ni boshlash, rivojlantirish va tugatish.
Galogenlanishning boshlanishi odatda nurlanish ta'sirida sodir bo'ladi:
Zanjirni rivojlantirish:
Reaksiyaning tugashi:
