Analitik kimyoning ahamiyati
Bu haqda Ostvald bunday degan edi: «Analitik kimyo yoki modda yoinki uning tarkibiy qismlarini oʻrganish san'ati ilmiy kimyo tatbiq etadigan narsalar orasida asosiy oʻrinni egallaydi. Shu tufayli analitik kimyo o'zi haqida qadimdan buyon doimiy g'amxo'rlikka ega». Kimyogarlar sintez qilayotgan har bir yangi moddaning tarkibi, tuzilishi va xossalarini oʻrganish uchun uni analiz qilishga toʻgʻri keladi. Analiz natijalari asosidagina toʻgʻri xulosa chiqarish mumkin.
Analitik kimyoning asosiy vazifalari sifatida quyidagilarni aytib o'tish mumkin: ma'lum analiz usullarining nazariy asoslari va amaliyotining takomillashishi hamda ravnaqini ta'minlash; fan va sanoatning talablariga javob beradigan yangi analiz usullarini yaratish, ularning nazariy asoslarini ishlab chiqish, avtomatlashtirilgan va kompyuterlashtirilgan analitik metodikalar va sistemalarni yaratish hamda ularni amaliyotga tatbiq etish; ayrim obyektlar tarkibidagi moddalarning tarkibiy qismlarini (elementlar, ionlar, funksional guruhlar) intensiv aniqlash usullarini ishlab chiqish; murakkab aralashmalar tarkibidagi moddalarni ajratishning mukammal usullarini yaratish, ilmiy tadqiqot ishlarining kimyoviy analitik nazorat qilinishini ta'minlash; moddalar tarkibidagi asosiy (bosh) tarkibiy qismlar (100-1 %) ni va begona moddalarning zarrasini (kirishmani) (10-8-10-12 %) topishga imkon beradigan usullar yaratish; atrof-muhit monitoringini, olinadigan har bir natijaning toʻgʻri, aniq va qayta takrorlanuvchan boʻlishini ta'minlash; moddalarni analiz qilishning tez, arzon va aniq usullarini yaratish; moddalarning tuzilishini, turli obyektlarda tarqalishini aniqlashga imkon beradigan usul, vosita va metodikalar ishlab chiqish.
Analitik kimyoning boshqa vazifalari ham borki, ular har bir konkret sharoit bilan bogʻliq boʻlishi va shu asosda oʻz yechimini topishi mumkin.
Shunday qilib, bugungi analitik kimyo - moddalar kimyoviy tarkibini analiz qilishning nazariy asoslarini, kimyoviy elementlar va ular birikmalarini topish (identifikatsiya qilish) hamda aniqlash usullarini rivojlantiradigan, shuningdek, turli anorganik va organik birikmalarning kimyoviy tuzilishi va har xil obyektlardagi lokal taqsimlanganligini o'rganuvchi usullar haqidagi fandir.
O'zbeksitonda analitik kimyoning ahamiyati
O’zbekistonda yoki boshqa davlatda analitik kimyo katta ahamiyatga ega. Analitik kimyo turli kimyoviy tahlil usullari yordamida moddalarning tarkibi va konsentratsiyasini aniqlash imkonini beradi. Ushbu ma'lumotlar ko'plab sohalarda muhim qarorlar qabul qilish va sifatni nazorat qilish jarayonlarida qo'llaniladi.
O‘zbekistonda analitik kimyoning ahamiyati quyidagi ko‘rinishlarda namoyon bo‘ladi:
Sanoatda qoʻllanilishi: Oʻzbekiston toʻqimachilik, kimyo, energetika va oziq-ovqat kabi turli sohalarga ega mamlakatdir. Analitik kimyo ushbu tarmoqlarda ishlab chiqarish jarayonlarini nazorat qilish va mahsulotlarning sifat standartiga mos kelishini ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Analitik kimyo usullari xom ashyo tarkibini tahlil qilish orqali ishlab chiqarish jarayonlarini optimallashtirish va mahsulot sifatini yaxshilashga yordam beradi.
Atrof-muhit tahlili: O'zbekistonda atrof-muhitning ifloslanishi muammosi muhim masala hisoblanadi. Analitik kimyo suv, havo va tuproq kabi atrof-muhit namunalarini tahlil qilish uchun ishlatiladi. Ushbu tahlillar ifloslantiruvchi manbalarni aniqlash, atrof-muhit salomatligi uchun xavflarni baholash va atrof-muhitni muhofaza qilish qoidalarini yaxshilashga yordam beradi.
Sog'liqni saqlash xizmatlari: Analitik kimyo tibbiyot va sog'liqni saqlash sohasida ham katta ahamiyatga ega. Laboratoriyalarda o'tkazilgan tahlillar kasalliklarni tashxislash, davolash jarayonlarini kuzatish va dori vositalarining samaradorligini baholashda qo'llaniladi. O‘zbekistonda sog‘liqni saqlashda analitik kimyo bemorlarning salomatlik holatini baholash va to‘g‘ri davolash usullarini aniqlashda ajralmas vosita hisoblanadi.
Oziq-ovqat xavfsizligi: Oziq-ovqat xavfsizligi har bir mamlakatda muhim masala hisoblanadi. Analitik kimyo texnikasi oziq-ovqat mahsulotlarini ishlab chiqarish va iste'mol qilish jarayonida potentsial ifloslantiruvchi moddalar va zararli moddalar mavjudligini aniqlash uchun ishlatiladi. Shu tariqa oziq-ovqat mahsulotlarining xavfsizligi va sifati ta’minlanadi, iste’molchilar salomatligi muhofaza qilinadi.