Klechkovskiy qoidasi haqida

Klechkovskiy qoidasi

Energetik pog‘onachalarning elektronlar bilan to‘lib borish tartibi bosh va orbital kvant sonlar yig‘indisi orqali ifodalanadi.

Elektron pog‘onachalarning elektronlar bilan to‘lib borish ketma-ketligi ularning bosh va orbital kvant sonlar yig ‘indisi (n+l) qiymati ortib borish tartibida bo‘ladi.
Agar bir necha pog'onacha uchun n va l qiymatlari yig‘indisi bir xil bo'lsa, bunday pog‘onachalar chegarasida elektronlar joylashishi bosh kvant sonining ortib borish tartibida bo'ladi.

Klechkovskiy qoidasiga ko‘ra qtiyidagi 6 ta energetik pog‘onaning pog'onachalarida n+l qiymatining o‘zgarib borishini aks ettiramiz:

Pog‘ona va pog‘ona- chalar	1s	2s	2p	3s	3p	3d	4s	4p	4d	4f	5s	5p	5d	5f	5g	6s	6p	6d	6f	6g	6h
(n +l)	1	2	3	3	4	5	4	5	6	7	5	6	7	8	9	6	7	8	9	10	11

Pog‘onachalarda elektronlarning joylashish tartibi quyidagicha bo‘ladi (7-pog‘onani ham hisobga olgan holda):

1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p 5s 4d 5p 6s 4f 5d 6p 7s 5f 6d . .

Energetik pog‘onachalari to‘lib borish qatorining grafik ko‘rinishi rasmda aks ettirilgan.
Yuqorida keltirilgan qatorda 3d-pog‘onachadan oldin 4s-pog‘onacha elektronga to'lib borishi kerak va bunday vaziyatni 5s-, 6s- va 7s- pog‘onachalar ham takrorlaydi.

Klechkovskiy qoidasi jadvalda

Davrlar	Pog'onachalar	Qobiqchalardagi orbilallar soni	Eleklronlarning maksimal soni Ne=2n3
I	1s	1	2
II	2s, 2p	1+3	8
III	3s, 3p	1+3	8
IV	4s, 3d, 4p	1+5+3	18
V	5s, 4d, 5p	1 + 5+3	I8
VI	6s, 4f, 5d, 6p	1+7+5+3	32
VII	7s, 5f, 6d, 7p	1+7+5+3	Tugallanmagan davr

Bu qatordan har bir davrni tashkil etuvchi elementlardagi elektron qobiqchalar tarkibi ko‘rinib turadi.
Keltirilgan davrlar tarkibiga kiruvchi pog‘onachalar davriy sistema strukturasini belgilaydi. 1-davrga o‘xshash boshqa o‘ta kichik davr sistemada yo‘q; 2- va 3-davrlar to‘rtta orbitalli bo‘lib, ularda ko‘pi bilan 8 tadan elektron joylashishi mumkin va bu jihatdan
ular o ‘zaro o‘xshash, ular kichik davrlar qatoriga kiradi.

4- va 5-davrlarda pog‘onachalar soni bir xil b o ‘lib, ular katta davrlar hisoblanadi, ulardagi elektronlar soni 18 tadan
bo‘ladi.

Qolgan 6- va 7- davrlar strukturasi haqidagi ma’lumotlarni yuqorida keltirilgan jadvaldan topish mumkin.

Elektron orbitallarida (s, p_x, p_y, p_z va shularga o ‘xshashlarda) elektronlar joylashish tartibini Pauli prinsipi, ularning qobiqchalarda joylashish tartibini Klechkovskiy qoidasi, har bir ko‘p holatli pog‘onachalar (p-, d- va f- pog‘onachalari nazarda tutiladi)- ning o ‘zida joylashish tartibini Gund qoidasi asosida amalga oshirish kerak.