Akkumulyatorlar haqida malumot

Akkumulyatorlar

Qaytar xususiyatga ega bo‘lgan va ko‘p marta qayta tiklanadigan galvanik elementlarni akkumulatorlar deb ataladi. Bunday qurilmalarda jamg‘arilgan kimyoviy energiyani elektr energiyaga va aksincha, tashqi energiya manbaiga ulanganda zaryadlanishi davomida kimyoviy energiyani jamg‘aradigan xususiyat faqat akkumulatorlarga xos.

Qo'rg'oshin akkumulatori

Qo‘rg‘oshin akkumulator hozirgacha ko‘p miqyosda ishlatib kelinadi.
Eng oddiy qo‘rg‘oshin akkumulatori ikkita qo‘rg‘oshindan yasalgan plastinadan tashkil topadi.

Ular odatda ko‘p tuynukchalardan iborat bo‘lib, bu tuynukchalarda g‘ovakli aktiv qo‘rg‘oshin (manfiy qutb), ikkinchisida qo‘rg‘oshin(IV) oksid bilan to'ldirilgan bo‘ladi (musbat qutb). Ikkala plastinka 25—30% li sulfat kislota eritmasiga tushirib qo‘yiladi. Har bir elektrod tuynukchalariga Pb va PbO₂ larni mustahkam ushlab turadigan organik bog'lovchi va PbO lar aralashmasi bilan to‘ldirilgan bo‘ladi.

Shunday holdagi akkumulatorlar doimiy tok manbaiga aylanadi va razryadlanish davomida elektrodlarda PbSO₄ hosil bo‘ladi; bunda sulfat kislota konsentratsiyasi qisman kamayadi.

katodda: Pb + SO₄^2- = PbSO₄ + 2e yoki Рb - 2e = Pb⁺²

anodda: PbO₂ + 2H₂SO₄ = Pb(SO₄)₂+ 2H₂O

Pb(SO4)₂ + 2e = PbSO₄ + SO₂ yoki Pb⁺⁴ + 2e = Pb⁺²

Akkumulatorni yana tiklash maqsadida uni doimiy tok manbaiga ulab, zaryadlanadi. Bunda elektrodlardan biri elektronlarini beradi va PbSO₄ qo‘rg‘oshin(IV) oksidga aylanadi.

PbSO ₄ + 2H⁺— 2e = PbO₂ + H₂SO₄+ 2H⁺

Ikkinchi elektroddagi PbSO₄ elektronlarni biriktirib erkin qo‘rg‘oshingacha qaytariladi:

PbSO₄+ 2H⁺+ 2e = H₂SO₄ + Pb

endi akkumulator yana ishlashga tayyor bo'ldi.

Pb + PbO₂ + 2H₂SO₄ = 2PbSO₄+ 2H₂O

Zaryad jarayonida manfiy elektrodda vodorod gaz holda ajralib chiqadi, lekin bu reaksiyaning unumi elektrodda vodorod ionlarining o‘ta qutblanishi tufayli past, qo‘rg‘oshin hosil bo‘lish reaksiyasining unumi esa yuqori bo‘ladi.

Bu turdagi akkumulatorning EYUK qiymati

E°_PbO2+4H+ + E°_{Pb +H2SO4} = 1 ,6 8 - ( -0 ,3 6 ) = 2 ,0 4 V bo'ladi.

Xalq xo‘jaligida akkumulatorlarning boshqa turlari — temir-nikelli, kadmiy-nikelli, kumush-rux elektrodlilari ham ishlatiladi.