Ion radiusi

📅 6-mart, 2021 📁 Nazariy ✍️ Admin

Ion radiusi, r_ion, ion kristall strukturali bir atomli ionning radiusni ifodalaydi. Na atomlar, na ionlar keskin chegaralarga ega bo'lmasa-da, ular ba'zan kation va anion ion radiuslarining yig'indisi kristalli panjaradagi ionlar orasidagi masofani ta'minlovchi radiuslarga ega bo'lgan qattiq sohalar hisoblanadi . Ion radiusi odatda pikometrlarda (PM) yoki Angstromlarda (Å), 1 Å = 100 PM bilan ifodalanadi. Odatda qiymatlar 31 PM (0,3 Å) dan 200 PM (2 Å) dan ortiq.
Ionlar radiusi ionning elektr zaryadiga qarab neytral atomdan katta yoki kechik bo'lishi mumkin. Atom kation hosil qilish uchun elektronni yo'qotganda, qolgan elektronlar yadroga ko'proq tortiladi va ion radiusi kichrayadi. Xuddi shu tarzda, elektron anionni hosil qilish uchun atomga birikganda, qo'shilgan elektron yadrodan itarilish tufayli elektron bulutining hajmini oshiradi.
Ion radiusi ma'lum bir ionning sobit xususiyati emas, balki koordinatsiya soniga, spin holatiga va boshqa parametrlarga bog'liq. Shu bilan birga, ion radiusi qiymatlari ion radiusining davriy tendentsiyalarini aniqlash uchun etarli darajada malumulotlar beradi. Atom radiuslarining boshqa turlarida bo'lgani kabi, ion radiuslari guruh kamayishi bilan ortadi. Ion o'chami (xuddi shu ion uchun) koordinatsiya sonining ko'payishi bilan ortadi va yuqori spin holatdagi ion past spin holatdagi ionga nisbatan katta bo'ladi.
Kristalldagi «anomal» ionli radius ko'pincha yuqori kovalent bog'lanishning belgisidir. Xar qanday bog'lanish to'liq ionli emas va ba'zi «ionli» birikmalar, ayniqsa oraliq metallari, kovalentdir bogʻlanishli xarakterga ega.

Х ^-	NaX	AgX
F	464	492
Cl	564	555
Br	598	577

Bu jadvalda natriy va kumush galogenlarining panjara parametrlari tasvirlangan. Ftoridlarda Ag ⁺ ning qiymati Na ⁺ dan kattaroq, ammo xloridlar va bromidlarga asoslanib, aksini ko'rish mumkin. Buning sababi, AgCl va AgBr dagi bog'lanishlarning kovalent tabiati bog'lanish uzunligini kamaytiradi, gologrnedlarda Ag ioni effekti natriy ionlarinikidan katta emas. Kumish ftoridlarda ftor ioni nisbatan qutblanmaydigan. Ion kristalidali ikkita ion orasidagi masofani rentgen kristallografiyasi yordamida aniqlash mumkin , bu esa kristall panjarasining tomonlari uzunligini beradi . Masalan, natriy xlorid panjarsailning har bir chetining uzunligi 564,02 mikronni tashkil qiladi.

Elementlarni ion radiusi

Ион	r, нм	Ион	r, нм	Ион	r, нм
Ac³⁺	0,112	Ag⁺	0,115	Am³⁺	0,053
As³⁺	0,058	As⁵⁺	0,046	At⁷⁺	0,062
Au⁺	0,137	B³⁺	0,027	Ba²⁺	0,135
Be²⁺	0,045	Bi³⁺	0,103	Bk³⁺	0,083
Br^–	0,196	C⁴⁺	0,015	Ca²⁺	0,10
Cd²⁺	0,095	Ce³⁺	0,101	Ce⁴⁺	0,087
Cf⁵⁺	0,095	Cl^–	0,181	Cl⁷⁺	0,027
Cm³⁺	0,097	Co²⁺	0,074	Co³⁺	0,061
Cr³⁺	0,061	Cr⁶⁺	0,044	Cs⁺	0,167
Cu⁺	0,077	Cu²⁺	0,073	Dy³⁺	0,091
Er³⁺	0,089	Eu²⁺	0,117	Eu³⁺	0,095
F^–	0,133	Fe²⁺	0,078	Fe³⁺	0,064
Fr^–	0,180	Ga³⁺	0,062	Gd²⁺	0,094
Ge²⁺	0,073	Ge⁴⁺	0,053	H⁺	0,038
Hf⁴⁺	0,071	Hg⁺	0,119	Hg²⁺	0,102
Ho³⁺	0,090	I^–	0,220	I⁷⁺	0,053
In³⁺	0,080	Ir³⁺	0,068	K⁺	0,138
La³⁺	0,103	Li⁺	0,076	Lu³⁺	0,086
Mg²⁺	0,072	Mn²⁺	0,083	Mn⁷⁺	0,046
Mo³⁺	0,069	Mo⁶⁺	0,059	N^3–	0,146
N³⁺	0,016	N⁵⁺	0,013	Nb³⁺	0,072
Nb⁵⁺	0,064	Nd³⁺	0,098	Ni²⁺	0,069
Np⁶⁺	0,072	O^2–	0,140	Os⁴⁺	0,063
Os⁶⁺	0,054	Os⁸⁺	0,039	P³⁺	0,044
P⁵⁺	0,038	Pa³⁺	0,104	Pa⁵⁺	0,078
Pb²⁺	0,119	Pb⁴⁺	0,077	Pd²⁺	0,086
Pd⁴⁺	0,061	Pm³⁺	0,097	Po⁴⁺	0,094
Po⁶⁺	0,067	Pr³⁺	0,099	Pr⁴⁺	0,085
Pt²⁺	0,080	Pt⁴⁺	0,062	Pu³⁺	0,100
Pu⁶⁺	0,071	Ra²⁺	0,148	Rb⁺	0,152
Re⁴⁺	0,063	Re⁷⁺	0,053	Rh³⁺	0,066
Rh⁵⁺	0,055	Ru³⁺	0,068	Ru⁵⁺	0,056
Ru⁸⁺	0,036	S^2–	0,184	S⁴⁺	0,037
S⁶⁺	0,029	Sb³⁺	0,076	Sb⁵⁺	0,060
Sc³⁺	0,074	Se^2–	0,198	Se⁴⁺	0,050
Se⁶⁺	0,028	Si⁴⁺	0,040	Sm³⁺	0,096
Sn⁴⁺	0,069	Sr²⁺	0,118	Ta³⁺	0,072
Ta⁵⁺	0,064	Tb³⁺	0,092	Tb⁴⁺	0,076
Tc⁴⁺	0,064	Tc⁷⁺	0,037	Te^2–	0,221
Te⁴⁺	0,097	Te⁶⁺	0,054	Th⁴⁺	0,094
Ti³⁺	0,067	Ti⁴⁺	0,042	Tl⁺	0,150
Tl³⁺	0,088	Tm³⁺	0,088	U³⁺	0,102
U⁴⁺	0,089	U⁶⁺	0,073	V³⁺	0,064
V⁴⁺	0,053	V⁵⁺	0,035	W⁴⁺	0,066
W⁶⁺	0,042	Xe⁸⁺	0,048	Y³⁺	0,090
Yb³⁺	0,087	Zn²⁺	0,074	Zr⁴⁺	0,072

🏷️ Teglar: #atom radiusi #ion radiusi #kimyo #kimyoni o'rganish #kovalent radiusi #malumotlar #o'zbelk tilida #radius haqida #uzbekiston