Alyuminiy oksidi (Al2O3) nima?

Al₂O₃ — kimyoviy nomi alyuminiy oksidi bo‘lgan anorganik kimyoviy birikma. U alfa-alyumina, alyumina, alundum yoki aloksid deb ham ataladi.

Alyuminiy oksidi tabiatda korund, yoqut, sapfir va zumrad ko‘rinishida uchraydi. U ham kislotalar, ham asoslar bilan reaksiyaga kirishadigan amfoter modda hisoblanadi. Bu modda qattiq holatda bo‘lib, oq rangda ko‘rinadi. U hidsiz va suvda erimaydi. Mazkur birikmaning eng keng tarqalgan shakli kristall holatdagi α-alyuminiy oksidi yoki korunddir. Qattiqligi yuqori bo‘lganligi sababli u abraziv material sifatida hamda kesuvchi asboblar ishlab chiqarishda keng qo‘llaniladi.

Alyuminiy oksidining tuzilishi

Al₂O₃ tuzilishi

Alyuminiy oksidining xossalari — Al₂O₃

Al2O3	Alyuminiy oksidi
Molekulyar massa / molyar massa	101,96 g/mol
Zichligi	3,95 g/cm³
Qaynash harorati	2 977 °C
Suyuqlanish harorati	2 072 °C

Alyuminiy oksidining kimyoviy xossalari

1. Natriy gidroksid bilan reaksiyasi

Alyuminiy oksidi natriy gidroksid bilan reaksiyaga kirishib, natriy alyuminat va suv hosil qiladi. Ushbu reaksiya 900–1100 °C haroratda sodir bo‘ladi. Reaksiya natijasida tuz va suv hosil bo‘lib, bunda alyuminiy oksidi kislota sifatida ishtirok etadi.

Al₂O₃ + 2NaOH → 2NaAlO₂ + H₂O

2. Sulfat kislota bilan reaksiyasi

Metall oksidlari odatda asosli xususiyatga ega, biroq alyuminiy oksidi amfoter oksid hisoblanadi.

Shuning uchun u ham kislota, ham asos sifatida namoyon bo‘lishi mumkin. Ushbu reaksiyada alyuminiy oksidi asos sifatida ishtirok etadi.

Al₂O₃ + 3H₂SO₄ → Al₂(SO₄)₃ + 3H₂O

Bu neytrallanish reaksiyasidir.

3. Xlorid kislota bilan reaksiyasi

Alyuminiy oksidi tarkibida oksid ionlari mavjud. Shu sababli u kislotalar bilan natriy oksidi yoki magniy oksidi singari reaksiyaga kirishadi. Alyuminiy oksidi issiq va suyultirilgan xlorid kislota bilan reaksiyaga kirishib, alyuminiy xlorid eritmasini hosil qiladi.

Al₂O₃ + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂O

Alyuminiy oksidining (Al₂O₃) qo‘llanilishi

• Alyuminiy oksidi quyoshdan himoyalovchi vositalarning keng tarqalgan tarkibiy qismlaridan biri hisoblanadi. U tirnoq bo‘yog‘i, yuz uchun rumyana va lab bo‘yog‘i kabi kosmetika mahsulotlari tarkibida ham uchraydi.
• Shisha ishlab chiqarishda qo‘llaniladi.
• Katalizator sifatida ishlatiladi.
• Gaz oqimlaridan suvni ajratish va suvni tozalash jarayonlarida qo‘llaniladi.
• Jilvir qog‘ozida abraziv material sifatida ishlatiladi.
• Alyuminiy oksidi integral sxemalar uchun taglik sifatida ishlatiladigan elektr izolyatoridir.
• Natriy bug‘li lampalarda qo‘llaniladi.

Ko‘p beriladigan savollar

1-savol

Alyuminiy oksidi nima maqsadda ishlatiladi?

Alyuminiy oksidi adsorbentlar va katalizatorlar ishlab chiqarishda ko‘plab muhim qo‘llanish sohalariga ega bo‘lgan yuqori sifatli keramik oksiddir. U aerokosmik sanoatda va tijorat ahamiyatiga ega ko‘plab kimyoviy moddalarni ishlab chiqarishda ham qo‘llaniladi.

2-savol

Alyuminiy oksidi qanday olinadi?

Alyuminiy oksidini kimyoviy formulasi Al(OH)₃ bo‘lgan gibbsitni qizdirish, ya’ni kalsinatsiya qilish orqali olish mumkin. Ushbu reaksiyaning kimyoviy tenglamasi quyidagicha:

2Al(OH)₃ → 3H₂O + Al₂O₃

3-savol

Alyuminiy(III) oksidi kislotali yoki asoslimi?

Alyuminiy(III) oksidi amfoter metall oksidi hisoblanadi. Ya’ni ushbu birikma ham kislotali, ham asosli xususiyatlarni namoyon qiladi. Kimyoviy reaksiyadagi ikkinchi reagentning tabiatiga qarab Al₂O₃ kislota yoki asos sifatida ishtirok etadi.

4-savol

Alyuminiy qaysi suyuqliklar bilan reaksiyaga kirishadi?

Alyuminiy suyultirilgan xlorid kislota bilan reaksiyaga kirishib, alyuminiy xlorid va vodorod gazini hosil qiladi. Xlor va suyuq brom ham xona haroratida alyuminiy bilan reaksiyaga kirishadi.

5-savol

Nima uchun alyuminiy suv bilan oson reaksiyaga kirishmaydi?

Alyuminiy metallining yuzasida tezda juda yupqa alyuminiy oksidi qatlami hosil bo‘ladi. Ushbu himoya qatlami metallning suv bilan reaksiyaga kirishishiga to‘sqinlik qiladi. Agar bu qatlam yemirilsa, reaksiya boshlanadi va o‘ta yonuvchan vodorod gazi ajralib chiqadi.