Aktiniy haqida
| Belgi | Ac |
| Atom raqami | 89 |
| Atom massasi | 227 g mol -1 |
| Kashf etgan | Andre Debiern, 1899-yil |
Element haqida ma’lumot
| Aktiniy | |
|---|---|
| Atom xossalari | |
| Nomi, belgisi, raqami | Aktiniy / Actinium (Ac), 89 |
| Guruh, davr, blok | 3 (eskirgan tasnifda 3), 7, f-element |
| Atom massasi (molyar massa) | 227,0278 a.b.m. (g/mol) |
| Elektron konfiguratsiyasi | [Rn] 6d17s2 |
| Atom radiusi | 188 pm |
| Kimyoviy xossalari | |
| Ion radiusi | (+3e) 118 pm |
| Elektrmanfiylik | 1,1 (Poling shkalasi) |
| Elektrod potensiali | Ac←Ac3+ -2,13V Ac←Ac2+ -0,7V |
| Oksidlanish darajalari | +3 |
| Ionlanish energiyasi (birinchi elektron) | 665.5(6.90) kJ/mol (eV) |
| Oddiy moddaning termodinamik xossalari | |
| Zichlik (normal sharoitda) | 10,07 g/sm3 |
| Erish harorati | 1320 K (1046,85 °C) |
| Qaynash harorati | 3470 K (3196,85 °C) |
| Molyar erish issiqligi | (10,5) kJ/mol |
| Molyar bug‘lanish issiqligi | (292,9) kJ/mol |
| Molyar issiqlik sig‘imi | 27,2 J/(K·mol) |
| Molyar hajm | 22,54 sm3/mol |
| Oddiy moddaning kristall panjarasi | |
| Panjara tuzilishi | Kubik yuz markazlashgan |
| Panjara parametrlari | 5,67 |
| CAS raqami | 7440-34-8 |
Aktiniy nima?
Aktiniy aktinidlar qatorining birinchi elementidir. Aktiniyning ma’lum bo‘lgan barcha 36 ta izotopi radioaktivdir. Ac 227 va 228 tabiiy uchraydigan izotoplar bo‘lib, ularning yarim yemirilish davri mos ravishda 21,77 yil va 6,13 soatni tashkil etadi. U radiyga qaraganda 150 marta ko‘proq radioaktivdir. U sog‘liq uchun xavflidir. Agar organizmga tushsa, jigarda va suyaklarda to‘planib, radioaktiv yemirilish tufayli hujayralarga zarar yetkazadi.
- Aktiniy — davriy jadvaldagi atom raqami 89 bo‘lgan radioaktiv element.
- U metall kumushga o‘xshash tashqi ko‘rinishga ega.
- Tabiatda u uran rudalarining aksariyatida iz miqdorda uchraydi.
- Kuchli radioaktivligi tufayli bu metall qorong‘ida ko‘k rangda yaltiraydi.
- U lantanga o‘xshash xossalarga ham ega.
Aktiniyning xossalari
- Bu radioaktiv element kislorod bilan reaksiyaga kirishib, aktiniy oksidi deb ataladigan oq qoplama hosil qiladi. Shu tariqa metallning keyingi oksidlanishining oldi olinadi.
- Aktiniy ionlari eritmada rangsiz ko‘rinadi. U eng kuchli radioaktiv elementlardan biridir.
Aktiniyning qo‘llanilishi
U tabiiy holda uran rudalarida uchraydi. Yer po‘stida erkin element holida juda kam uchraydi. Ko‘proq laboratoriyada olinadi.
- U alfa nurlarining muhim manbaidir.
- Ac 225 tibbiyot sohasida radiatsion terapiya vositasi sifatida qo‘llanadi.
- U neytron manbai sifatida juda katta ahamiyatga ega, chunki radiyga qaraganda 150 marta ko‘proq radioaktivdir.
- Ac sanoatda deyarli muhim qo‘llanilishga ega emas.
Ko‘p beriladigan savollar – FAQ
Q1
Aktiniy nima maqsadda ishlatiladi?
Aktiniy tibbiyot sohasida radiatsion terapiya vositasi sifatida qo‘llanadi. U tabiiy ravishda uran rudalarida uchraydi. U neytron manbai sifatida juda katta ahamiyatga ega, chunki radiyga nisbatan 150 marta ko‘proq radioaktivdir.
Q2
Aktiniy qanchalik xavfli?
Aktiniy alfa nurlarini chiqaradigan radioaktiv elementdir. Shu sababli u zaharli tabiatga ega. U faqat tadqiqot maqsadlarida ishlatiladi.
Q3
Aktiniy aktinidmi?
Aktiniy aktinidlar qatorining birinchi a’zosidir. Unda 5f elektronlar bo‘lmasa ham, u lantan bilan o‘xshash kimyoviy xossalarga ega.
Q4
Aktiniy haqidagi qiziqarli faktlar qanday?
“Aktiniy” so‘zi yunoncha aktis yoki aktions so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, “nur” yoki “shu’la” degan ma’noni anglatadi. Aktiniy kuchli radioaktivligi sababli qorong‘ida ko‘k nur bilan yaltiraydi. U 1899-yilda Andre Debiern tomonidan kashf etilgan. Uning 36 ta izotopi bor va ularning hech biri barqaror emas.
Q5
Aktiniy kamyobmi yoki keng tarqalganmi?
Aktiniy kamyob elementdir. U uran rudalarida juda oz miqdorda uchraydi, biroq ko‘proq yadro reaktorida 226-Ra ni neytron bilan nurlantirish orqali olinadi.