Adsorbsiya va absorbsiya o‘rtasidagi farq

Adsorbsiya va absorbsiya

Adsorbsiyada molekulalari sirtga adsorbsiyalanadigan modda adsorbat deb ataladi. Jarayon sodir bo‘ladigan sirtga ega modda esa adsorbent deb ataladi. Bu sirt hodisasidir.

Absorbsiya adsorbsiyadan alohida mexanizm hisoblanadi, chunki absorbsiya jarayonida molekulalar faqat sirtga yopishib qolmaydi, balki moddaning butun hajmi bo‘ylab yutiladi. Adsorbsiya sirt bilan bog‘liq bo‘lib, bunda adsorbat sirt ustida yupqa qatlam hosil qiladi. Absorbsiya esa yutuvchi moddaning butun hajmini qamrab oladi.

Adsorbsiya nima?

Adsorbsiya — molekulalar, ionlar yoki atomlarning qattiq modda yoki suyuqlik sirtiga yopishish jarayonidir. Molekulalar faqat sirt qismida to‘planadi va adsorbsiyalovchi moddaning ichki hajmiga kirmaydi.

• Molekulalari sirtga adsorbsiyalanadigan modda adsorbat deb ataladi.
• Jarayon sodir bo‘ladigan sirtga ega modda adsorbent deb ataladi.
• Bu sirt hodisasidir.

Absorbsiya nima?

Absorbsiya — elektronlar, molekulalar yoki ionlarning qattiq yoki suyuq moddaning butun hajmiga qo‘shilishi bilan kechadigan fizik yoki kimyoviy ta’sir yoxud mexanizmdir.

Adsorbsiya va absorbsiya o‘rtasidagi farq

Mezon	Absorbsiya	Adsorbsiya
Ta’rif	Molekulyar tizimning qattiq yoki suyuq muhitning butun hajmi bo‘ylab singib ketishi.	Molekulyar zarrachalarning suyuqlik yoki qattiq moddaning ichki qismiga emas, balki uning sirtida to‘planishi.
Hodisa turi	Hajmiy hodisa.	Sirt hodisasi.
Issiqlik almashinuvi	Endotermik jarayon.	Ekzotermik jarayon.
Harorat	Harorat deyarli ta’sir qilmaydi.	Past harorat ta’sirida kuchayadi.
Reaksiya tezligi	Bir xil tezlikda sodir bo‘ladi.	Asta-sekin ortib boradi va muvozanat holatiga yetadi.
Konsentratsiya	Butun muhit bo‘ylab doimiy bo‘ladi.	Adsorbent sirtidagi konsentratsiya moddaning ichki hajmidagi konsentratsiyadan farq qiladi.

Adsorbentlarga misollar

• Yaxshi adsorbentlarga quyidagilar misol bo‘ladi:
  alyumina geli
• silikagel
• seolitlar
• faollashtirilgan ko‘mir
• grafit

Desorbsiya nima?

Desorbsiya — adsorbsiyalangan moddaning adsorbent sirtidan ajralib chiqishi, ya’ni adsorbsiyaga teskari jarayondir.

Adsorbsiya mexanizmi

Adsorbsiya jarayoni modda sirtidagi zarrachalarga ta’sir qiluvchi kuchlar moddaning ichki hajmidagi zarrachalarga ta’sir qiluvchi kuchlar bilan bir xil emasligi sababli yuzaga keladi. Moddaning ichki qismidagi zarrachalardan farqli ravishda, ochiq sirt joylashgan zarrachalar har tomondan atomlar bilan o‘ralmagan bo‘ladi.

Shu sababli moddaning ichki qismidagi kuchlar bir-birini muvozanatlaydi, sirt qismidagi kuchlar esa muvozanatlanmagan bo‘ladi. Sirtdagi ushbu muvozanatlanmagan qoldiq kuchlar adsorbat zarrachalarini o‘ziga tortishga moyil bo‘ladi. Natijada adsorbsiya jarayoni sodir bo‘ladi.

Shuni ta’kidlash kerakki, ma’lum harorat va bosimda adsorbentning sirt maydoni qanchalik katta bo‘lsa, adsorbsiya darajasi ham shunchalik yuqori bo‘ladi.

Ko‘p beriladigan savollar — FAQ

1-savol

Adsorbsiya va absorbsiya o‘rtasidagi farq nimada?

Adsorbsiyada moddalar molekula yoki modda sirtiga yopishadi, absorbsiyada esa moddalar suyuq yoki qattiq moddaning butun hajmiga kirib boradi.

2-savol

Adsorbsiyaga qanday misol keltirish mumkin?

Molekulyar zarrachalarning sirt ustida to‘planishi adsorbsiya deb ataladi. Sirtga adsorbsiyalanadigan molekulyar zarrachalar adsorbat deyiladi, adsorbsiya sodir bo‘ladigan sirt esa adsorbent deb ataladi. Gil, silikagel, kolloidlar, metallar va boshqa adsorbentlar bunga keng tarqalgan misollardir.

3-savol

Absorbsiyaning qanday turlari bor?

Absorbsiya jarayonining ikki turi mavjud: fizik absorbsiya va kimyoviy absorbsiya. Ular erigan modda va erituvchi o‘rtasida kimyoviy reaksiya bor-yo‘qligiga qarab farqlanadi.

4-savol

Absorbsiya jarayoni nima?

Absorbsiya — bir holatdagi moddaning boshqa holatdagi modda ichiga o‘tishi bilan kechadigan kimyoviy jarayondir.

5-savol

Absorbsion spektroskopiyaning asosiy turlari qaysilar?

Absorbsion spektroskopiyada eng ko‘p qayd etiladigan to‘lqin turlari infraqizil, atom, ko‘rinadigan, ultrabinafsha (UV) va rentgen nurlaridir. Har bir spektrofotometrda qo‘llaniladigan usullar o‘zaro o‘xshashdir.